مقصود او از ندا طلب فناء في الله بود ، تا اين امّت نيز به تحمل شدايد مكابدات و صبر بر مجاهدات ، ملحق به مقام او شوند . پس اين اخبار تشريف است اين امّت را . فأثنى الله عليه - أعنى على أيوب - بالصبر مع دعائه في رفع الضر عنه . فعلمنا أن العبد إذا دعا الله في كشف الضر عنه لا يقدح في صبره . يعنى : حضرت الهى بر ايوب - عليه السّلام - ثنا گفت به اينكه صابر است ، با آن كه در دعا دفع مضرت از خدا طلبيد . پس دانستيم كه طلب كردن بنده كشف ضرر را از حق سبحانه قادح صبر نيست ، بلكه عدم دعا در كشف مضرت و ترك طلب از حضرت عزت نزد اهل طريقت مذموم است ، از آن كه مشابه مقاومت است با حضرت خلَّاق ، و دعوى تحمل مشاق چنان كه شيخ محقّق ابن الفارض - قدّس الله روحه - مىگويد : و يحسن اظهار التجلد « 29 » للعدى و يقبح الا « 30 » العجز عند الاحبة و حضرت مولوى - قدّس سرّه - در مثنوى مىفرمايد ، بيت : نالم ايرا ناله ها خوش آيدش وز دو عالم ناله و غم بايدش آدم از فردوس و از بالاى هفت پاىماچان از پى اين ناله رفت چون بنالم سخت از دستان او چون نيم در حلقهء مستان او و أنه صابر و أنه نعم العبد كما قال تعالى « إِنَّه أَوَّابٌ » أي رجاع إلى الله لا إلى الأسباب ، و الحق يفعل عند ذلك بالسبب لأن العبد يستند إليه ، إذ الأسباب المزيلة لأمر ما كثيرة و المسبّب واحد العين . فرجوع العبد إلى الواحد العين المزيل بالسبب ذلك الألم أولى من الرجوع إلى سبب خاص ربما لا يوافق علم الله فيه . يعنى : ايوب - عليه السّلام - با وجود طلب كشف مضرت از حق - سبحانه و تعالى - صابر است و نيكو بنده ، چنان كه حق - سبحانه و تعالى - در حق او گفت : « نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّه أَوَّابٌ » « 31 » . يعنى چه نيكو بنده [ اى ] است ايوب كه اواب است . يعنى بازگردنده به حق نه به اسباب . و حق تعالى مطلوب او را عطا مىدهد به واسطه سببى ، از آن كه استناد عبد به حق است . يعنى وجود او مستند الى الله است ، لا جرم مىبايد كه به مستند خود رجوع كند ، چه اسباب مزيله مر امرى را از مضار بسيار است ، و

--> « 29 » پا : التجلية . « 30 » قا : غير . « 31 » س 38 ى 30 و 44 .